حميد احمدى
80
تاريخ امامان شيعه ( فارسي )
همه بيعت نكنند ، بيعت تمام نيست . آنها مردم شام را مكمل جماعت مىدانستند ؛ در حالى كه در زمان خلفاى پيشينْ بيعت مردمان شهرهاى مكه و مدينه كافى بود . آنان نيك مىدانستند بيعتى كه با امام صورت گرفت ، حتى براساس سنت و بيعت خلفاى پيشين كاملترين و صحيحترين نوع بيعت بود . بههر روى ، مخالفان تا هنگامى كه به طغيان و شورش نپرداختند ، حضرت با آنان مدارا كرد . 3 . مسئله ديگر ، تحولات سياسى در صفبندى نخبگان بعد از بيعت است . عدهاى پيمانشكنى كردند كه در رأس آنها طلحه و زبير قرار داشتند كه از آنان به ناكثين ( پيمانشكنان ) ياد مىشود ؛ دستهاى ديگر كه راه تجاوز پيشه ساختند و از مدار حق خارج گرديدند ، بنىاميه و در رأس آن معاويه بود كه از آنها به قاسطين ياد مىشود ؛ گروهى ديگر كه مولود فتنهانگيزى و خدعههاى جريان قاسطين بود ، به نام خوارج شكل گرفت و از مسير و راه دين خارج شد و سرانجامْ گروهى ديگر كه عاقبتطلب بودند و از شدت محافظهكارى به عزلتطلبى و انزوا روىآوردند ؛ چرا كه نمىخواستند در مقابل شورشها و تجاوزكارى عليه حكومت درگير شوند . اينان كه از آينده خويش نيز بيمناك بودند ، به قاعدين يا عزلتطلبان شهرت يافتند . ابوموسى اشعرى و سعد بن ابىوقاص از اين دستهاند . مشكلات فراروى حكومت امام على عليه السلام هنگامى كه امام على عليه السلام به حاكميت رسيد ، با جامعهاى مواجه گرديد كه به تحليل دقيق و هوشمندانه ايشان ، جامعه دورافتاده از سنتهاى نبوى و ارزشهاى اسلامى و بحرانزده و درآميخته با گناه و آلودگىها و رنگباختن ارزشها بود ؛ جامعهاى سرشار از نفرتها و كينههاى قبيلهاى و قومى و تبعيض ، كه حاصل حاكميت چندين ساله بر سرزمينى وسيع با ملل و اقوام گوناگون بود . مديريت جامعه پيش از او ، سياستى پيشه كرد كه زمينهساز بحرانها و موجب تنشها و چالشهاى متعدد گرديد . در كنار آن ، تنفذ سالارى اشرافيتِ ساختگى بسيارى از بزرگان در مدينه و مكه در سايه برخوردارى از غنايم و ثروت بيتالمال به تشديد فاصله و شكاف طبقاتى منجر شد . از اينروست كه حضرت در اولين سخنرانىاش در مسجد مدينه به تغييرات اساسى و جدّى در جامعه و فرو ريختن امتيازات طبقاتىِ بهناحق شكل گرفته مىپردازد . « 1 »
--> ( 1 ) . بنگريد به : گردآورنده محمد بن حسين ( سيد رضى ) ، نهجالبلاغه ، خطبه 16 .